Increasingly, I am getting convinced of the importance of telling a story. I am biased, of course. As a storyteller, creating and telling stories is what I do. But then again, I am also a trainer and consultant in IT organizations. Especially in that domain, I am impressed by the power of telling a story – a good story, of course. And I am surprised at how hard this appears to be. All too often, we tend to generalize and abstract.

“Usually, actors behave like this.”
“This will lead to an alternative flow in the business process.”
“Issues are escalated to the steering committee.”

Sentences with all life sucked out of.

A story is about a hero who aims to reach a goal and meets obstacles. As an audience we identify with the hero and we want to know how he goes about conquering those obstacles. We want to know how Joan, a data architect, managed to deal with the conflicting requirements from the two customer departments. We want to know how Andrew, a project manager, went about saving his project with a looming deadline. Tell a story that illustrates your point and you don’t have to make your point anymore. Tell a story about recognizable characters or dilemmas and it will be remembered. Tell a story about what it means to you and we will believe you.

Next time when you want us to pay attention, do not tell what actors usually do; tell about this time when that customer made a call to headquarters. Do not talk about alternative flows; tell about last week when hell broke loose because this customer sent an email instead of a letter. And please, issues are not escalated. When you want us to understand the use of the steering committee, tell about last project, where there was a big fight and tell us how the steering committee helped solving it.

Just tell a story, and don’t be surprised if this time they will listen.

Of het metaforische verhaal nou een sprookje is, een dierenverhaal of een meer realistisch verhaal ‘over gewone mensen’ – een aantal punten vind ik belangrijk:
Weet wat je wilt vertellen. Je kunt de mooiste of leukste verhalen maken, maar in zakelijke context is het doel van de verhalen meer dan vermaak. Als je niet eerst duidelijk weet wat je wilt vertellen, heeft het geen zin te gaan associëren of creatief te worden om een verhaal te maken. Doug Lipman zegt dat je als verteller moet weten wat je Most Important Thing is.
Het verhaal moet goed zijn, maar dat lukt niet in één keer. Voor metaforische verhalen houd ik ervan om, als ik eenmaal bepaald heb wie de held is, eerst maar eens een verhaaltje te maken dat zo bij mij opkomt. Als de held een mier is, wat zou dan zijn doel zijn? Wat zijn de obstakels die hij moet overwinnen? Als de held een gedeukte, oude volkswagen is, wat is dan het probleem dat hij moet oplossen? Eerst maar eens uit de losse pols een verhaaltje maken. Pas daarna kun je gaan verifiëren of het verhaaltje ‘goed’ is. Dat wil in zakelijke context bijvoorbeeld zeggen: de boodschap zit er in; de dilemma’s die spelen zijn verwerkt; de andere kant van het verhaal krijgt ook aandacht. En juist bij metaforische verhalen is het ook belangrijk om te checken dat de metafoor geen ‘verkeerde’ associaties oproept; associaties die je juist wilt vermijden. Het kan lastig zijn om dat op voorhand in te schatten.
Vertel je verhaal regelmatig. Oefen, oefen, oefen en maak het beter naar aanleiding van de respons van het publiek. Als je het verhaal voor een belangrijke gelegenheid hebt gemaakt, oefen het dan een aantal keer voor een behulpzaam publiek. Als je het verhaal bij diverse gelegenheden, met mogelijk verschillend publiek gaat vertellen, denk dan na over variaties om daarop aan te sluiten.

Natuurlijk konden de groepjes gedurende de workshop slechts een eerste versie van hun verhaal maken en vertellen. Het fijnslijpen zouden ze zelf moeten doen ná de workshop. Desalniettemin was ik aangenaam verrast door de verhalen waarmee de vrouwen en mannen van ProRail op de proppen kwamen. Bijvoorbeeld een ijzersterk verhaal over de problemen in de wereld van het Europese spoor om over landsgrenzen heen ritten op elkaar te laten aansluiten.

Een gezant moest voor een prins uit Italië heel Europa door om de aanstaande bruid van de prins te vinden. Hij had geen kaart voor de hele reis, maar slechts het eerste stukje. Als hij aan de rand van dat stukje kaart was aangekomen, zou hij een nieuwe aanwijzing krijgen. Op zijn tocht trof hij een kluizenaar op een berg, moest hij puzzels oplossen en tal van problemen overwinnen – en zo vond hij uiteindelijk de bruid in Noorwegen.

Of het trieste verhaal dat voor alle aanwezigen maar al te herkenbaar was.

Het ging over een hond die naar zijn geliefde wilde, maar werd tegengehouden door een brede sloot. Hij werd geholpen door een kat, die bij elke stap vooral zijn eigen belang op het oog had. Het verhaal eindigde met de hond in een band die langzaam leegliep, dobberend op de sloot, zonder uitzicht de geliefde ooit te bereiken.

Ik schreef het al eerder. De dag was erg geslaagd. De architecten schreven op de evalutatieformulieren:

“sterk punt: de integratie tussen werk en verhaal”
“inspirerend, overtuigend”
“goede opbouw”

“Dames en heren, wij arriveren in Utrecht op tijd binnen.”

In het artikel ga ik in op wat ik zie als de drie belangrijkste zakelijke toepassingen zijn van verhalen: jouw boodschap uitdragen op een manier die impact heeft; luisteren naar wat anderen bezighoudt; gezamenlijk kennis opbouwen en betekenis geven aan wat ons bezighoudt. Ik geef voorbeeldverhalen en handvatten om zelf verhalen te maken. De doelgroep is IT professionals, dus het artikel is helemaal toegespitst op dat werkveld.

Goed om zo ook internationaal zichtbaar te zijn als verhalenmaker.

De 16 IT-architecten van ProRail konden zich hier wel in vinden. In het eerste deel van de dag over storytelling hadden ze elkaar succesverhalen verteld. Maar en passent kwamen er ook wat verhalen langs over geleerde lessen, dingen die ze nu anders zouden doen. Alleen maar technische platen laten zien, bijvoorbeeld, en aannemen dat je gehoor ze snapt en de juiste conclusies trekt – dat werkt niet. Er móet een verhaal bij. Dat inzicht was voor een van de deelnemers aan het eind van de dag aanleiding voor de opmerking dat hij een “mindswap” had gemaakt van inhoud naar verhaal.

Maar ja, wat ís dan een verhaal? Mijn werkdefinitie is dat een verhaal gaat over iemand die iets doet, daarbij obstakels tegenkomt en uiteindelijk zijn doel bereikt. Natuurlijk gaan er ook oneindig veel verhalen over niet bereikte doelen, maar in zakelijke context is het wellicht slim om vooral positieve verhalen te vertellen. Zeker als je, zoals de architecten in de workshop, jouw visie en plannen wilt uitdragen. Daar sta je achter en je gaat er vanuit dat ze succesvol zijn.

Dus gingen we aan de slag om verhalen te maken. Een van de deelnemers schreef hierover bij de evaluatie als sterk punt van de dag:

“Samenwerken met collega’s om tot een gedragen verhaal te komen.”

Sommigen vonden het in het begin wat vaag: vertel elkaar over een succes dat je onlangs boekte. Maar het duurde niet lang of de verhalen vlogen door het lokaal. Over dat ene moment tijdens een zware onderhandeling: “Het flitste door me heen: ‘Nou heb ik je, mannetje.’” Of hoe de inefficiëntie van een bedrijfsproces getoond werd: “Elke betrokken afdeling had z’n eigen kleur. De plaat zag eruit als een flipperkast.” Het ene verhaal lokte het andere uit. Ondanks dat ze al jaren op dezelfde gang werkten, hadden ze elkaar heel wat te vertellen. Gebeurtenissen die herkenning opriepen, maar ook verhalen waar de anderen wat van konden leren.

Wat mij betreft schuilt hierin de grootste kracht van verhalen. We zijn goed in algemeenheden en trekken snel conclusies: “Het is altijd lastig onderhandelen met hen,” of: “Ze snappen maar niet dat ze inefficiënt werken.” Maar vertel over een concrete ervaring en jouw boodschap spreekt aan en blijft hangen.
Dit was nog maar het eerste uur van de workshop.

“Dat nemen we dus mee op de zijkant van je pen.”

Als je alsmaar met hagel schiet, krijg je veel manke hazen.

Ik sprak met een klant over wat er in hun organisatie allemaal speelde. Allerlei projecten die werden gestart, allerlei initiatieven die werden ontplooid, allerlei veranderingen die werden ingezet – maar nooit eens iets dat werd afgemaakt. We hadden het over een “schot hagel” en toen zei mijn gespreksgenoot opeens bovenstaande zin.
Misschien klopt de metafoor niet helemaal. Als je alsmaar met hagel schiet, krijg je waarschijnlijk vooral veel dode hazen. Maar die manke hazen maken de uitdrukking een stuk krachtiger.
Dit is er een die ik vaker ga gebruiken.

In de bijbel komt Nikodemus maar drie keer voor: zijn avondlijk bezoek aan Jezus, zijn verdediging van Jezus in de Hoge Raad en de scène dat hij een mengsel van mirre en aloë had gekocht om Jezus’ lichaam in te balsemen. Intrigerend: een belangrijke persoon die door Jezus geïntrigeerd was, maar ook zitting had in de Raad die hem veroordeelde. Wat was dit voor man? Wat trok hem aan in Jezus? Wat hield hem tegen? En hoe ging het met hem verder na Jezus’ dood? We weten het niet. Het verhaal Nikodemus heeft een open eind.
Ondanks het stevige fundament in de bijbelverhalen is het geen theologisch of evangeliserend verhaal. Het is een kaleidoscopisch, persoonlijk verhaal over angsten en twijfels die iedereen herkent. Met het verhaal Nikodemus kunnen de Sieben Letzte Worte zelfstandig worden uitgevoerd. Dit maakt het geschikt voor toepassing binnen, maar zeker ook buiten de oorspronkelijke kerkelijke context waarvoor Haydn het stuk schreef.

[Show as slideshow]

foto: Jos Smeets/Quixote

foto: Jos Smeets/Quixote

foto: Jos Smeets/Quixote

Op dit moment hebben we nog geen aanvragen voor de Sieben Letzte Worte met mijn verhaal Nikodemus. Mocht je interesse hebben: laat het ons weten!